Team Basisinkomen heeft een reactie geplaatst op ons eerder artikel “Waarom een Universeel Basisinkomen in Nederland onhaalbaar is”. In die reactie wordt gesuggereerd dat wij het onderwerp onvoldoende zouden hebben bestudeerd, dat onze argumenten “ongefundeerd” zijn en dat onze zorgen over financiering, arbeidsparticipatie en uitvoerbaarheid zouden berusten op misverstanden. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
In dit stuk laten wij zien dat die tegenreactie zelf grote gaten vertoont: belangrijke onderzoeken worden selectief of onvolledig aangehaald, kosten worden gebagatelliseerd, onzekerheden worden gepresenteerd als zekerheden en serieuze risico’s worden eenvoudigweg weggewoven.
Wij lopen hun betoog stap voor stap langs en leggen uit waarom onze conclusie overeind blijft:
een universeel basisinkomen is voor Nederland financieel onhaalbaar, economisch riskant en lost de kernproblemen niet op.
In de inleiding van hun stuk wordt onze beweging weggezet als een “nieuwe conservatieve beweging” die het basisinkomen afwijst “zonder zich er goed in te verdiepen”. Ook wordt gespeculeerd over personen die in onze video’s te zien zijn, terwijl er inhoudelijk niets gezegd wordt over de argumenten zelf. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
Dat soort framing is leuk voor de achterban, maar doet niets af aan de kernvraag:
Is een universeel basisinkomen voor Nederland financieel, economisch en sociaal houdbaar?
Dit artikel gaat over die vraag, niet over personen.
Team Basisinkomen claimt dat het “natuurlijk onjuist” is dat het basisinkomen volledig door werkenden gefinancierd moet worden, omdat er ook andere belastingbronnen zijn dan arbeid.
Dat klinkt geruststellend, maar is economisch leeg. In een land als Nederland komt het overgrote deel van de structurele belastinginkomsten alsnog via:
Of je een euro nu heft op loon, winst, vermogen of consumptie: uiteindelijk wordt de rekening gedragen door de productieve economie en dus door mensen die werken, ondernemen en investeren. Dat is precies de groep die nu al het volledige toeslagen- en uitkeringsstelsel financiert.
In hun reactie erkennen zij zelf dat het basisinkomen “veel kost” en dat de meeste berekeningen rond de 200 miljard euro per jaar uitkomen. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
Onderzoek van o.a. Marx, Van Lancker en Verbist (“Feit en fictie omtrent het basisinkomen in Nederland”, Instituut Gak, 2018) laat zien dat zelfs varianten met lagere bedragen al tot enorme netto meerkosten leiden, óf tot forse verschraling van gerichte ondersteuning als er “budgetneutraal” wordt gerekend. Instituut Gak+2Instituut Gak+2
Daar bovenop concludeert het World Bank-overzicht “Exploring Universal Basic Income” dat UBI-varianten in ontwikkelde economieën vrijwel altijd op harde budgettaire grenzen stuiten en dat financiering via hogere belastingen grote herverdelings- en prikkelproblemen oplevert. World Bank
Team Basisinkomen stelt vervolgens dat de “extra kosten met een paar jaar te accommoderen” zijn, mits de politieke wil er is. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
Daarvoor wordt echter geen enkel serieus begrotingsmodel of doorrekening aangehaald. Geen CPB-studie, geen ministerie van Financiën, geen internationale instelling die bevestigt dat je tientallen procenten van de totale Rijksbegroting er “even bij kunt draaien” zonder zware gevolgen voor:
Kort gezegd: hier wordt een politieke wens neergezet als financieel feit. Dat is precies het omgekeerde van “gebaseerd op feiten”.
In hun stuk staat dat met een “voldoende hoog basisinkomen” het grootste deel van toeslagen en uitkeringen kan verdwijnen en alleen “beperkte groepen” nog aanvullende steun nodig hebben. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
Als voorbeeld verwijzen zij elders naar een streefbedrag van € 1.300 per maand voor volwassenen. basisinkomen.nl
Dat roept twee grote problemen op:
Internationale analyses, zoals die van de World Bank, wijzen er juist op dat het onmogelijk is om met één generieke uitkering al die verschillende situaties adequaat af te dekken, zonder óf astronomische kosten, óf forse groepen in de problemen te brengen. World Bank
Onze verwijzing naar het Belgische onderzoek van Ive Marx e.a. wordt afgedaan met de zin dat deze studie “ons onbekend” is, waarna wordt verwezen naar andere studies met lagere bedragen. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
Dat is geen inhoudelijke weerlegging, dat is ontwijken.
De kern uit dat onderzoek blijft staan:
Team Basisinkomen stelt letterlijk dat er geen actueel economisch onderzoek zou zijn dat substantiële negatieve effecten van een basisinkomen op arbeidsparticipatie laat zien, en dat “alle recente onderzoeken wereldwijd” geen afname of hooguit minieme effecten zouden tonen. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
Dat is een extreem stellige formulering die niet overeenkomt met de literatuur.
Kortom: het bewijs is gemengd en contextafhankelijk, maar de stelling “er is geen onderzoek dat negatieve effecten vindt” is aantoonbaar onjuist.
De CPB-modellen worden in hun stuk weggezet omdat de gebruikte formules “al decennia niet meer getoetst” zouden zijn. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
Wederom: geen bron, geen onderbouwing. De arbeidsaanbodelasticiteiten die het CPB gebruikt zijn gewoon gebaseerd op empirisch onderzoek naar hoe mensen op belasting- en uitkeringsprikkels reageren. Wijzer in geldzaken
Je kunt over de precieze uitkomsten discussiëren, maar dat is iets anders dan doen alsof er geen redelijke grondslag voor bestaat.
Er wordt gesteld dat een basisinkomen stress zou verminderen en daarmee de zorgkosten zou drukken. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
Het klopt dat sommige kleinschalige experimenten (vaak in ontwikkelingslanden of in zeer specifieke contexten) positieve effecten laten zien op welzijn en mentale gezondheid. Maar:
Het World Bank-rapport is daar opvallend nuchter over: UBI is geen bewezen wondermiddel voor zorguitgaven, en elke vorm kent stevige trade-offs. World Bank
Met andere woorden: mogelijk zijn er positieve effecten, maar die worden door Team Basisinkomen neergezet alsof het om harde, grootschalig bewezen feiten gaat. Dat zijn ze niet.
Dat circa 30.000 medewerkers van uitvoeringsorganisaties “nuttiger werk kunnen gaan doen” als het basisinkomen wordt ingevoerd, lijkt vooral een eigen schatting. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
Zelfs als je delen van het toeslagen- en uitkeringsapparaat zou afbouwen, blijft er:
Dat een deel van de uitvoeringsstructuur versimpeld kan worden, is plausibel. Dat je tienduizenden fte probleemloos “vrijspeelt”, is niet serieus onderbouwd.
Onze zorgen over de concurrentiepositie van Nederland worden in hun stuk van tafel geveegd met de mededeling dat die gebaseerd zouden zijn op “onjuiste veronderstellingen” uit eerdere paragrafen. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
Feit blijft:
Daar hoef je geen “conservatieve beweging” voor te zijn; dat is wat standaard economische analyse en ook Nederlandse beleidsstudies aangeven.
Team Basisinkomen erkent dat een basisinkomen de woningnood, milieuproblematiek en geopolitieke spanningen niet oplost. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
Toch wordt vervolgens gesteld dat er “geen methode of set maatregelen” zou zijn die hun eigen geformuleerde doelen beter en eenvoudiger binnen bereik brengt dan het basisinkomen. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
Dat is geen conclusie uit onderzoek, dat is een politieke overtuiging.
Grote instellingen als de World Bank en uiteenlopende academische analyses presenteren UBI juist als één van de denkbare opties, met forse nadelen en trade-offs, en niet als dé simpele route naar minder armoede en minder bureaucratie. World Bank+1
Onze stelling dat gericht beleid vaak effectiever is dan een generieke geldstroom naar iedereen, wordt door hen “pertinent onjuist” genoemd, onder verwijzing naar een tekst van Scott Santens, een bekende UBI-activist. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
Dat is op twee niveaus problematisch:
Dat kun je politiek onwenselijk vinden, maar het negeren verandert de uitkomsten niet.
Tot slot wordt onze constatering dat een volledig, universeel basisinkomen “nergens ter wereld in de voorgestelde vorm bestaat” beantwoord met de stelling dat dit alleen aan “gebrek aan politieke moed” ligt. De beweging ‘Wij Eisen Ons Land Terug’ wijst ten onrechte basisinkomen af
Dat is een comfortabel verhaal, maar nogal selectief. Het negeert dat:
Het is eenvoudiger om tegenstanders van UBI lafheid te verwijten dan hun argumenten serieus te nemen. Dat laatste doen wij in elk geval wél.
Onze uitgangspunten blijven ongewijzigd:
De reactie van Team Basisinkomen verandert niets aan de kern:
Wij blijven daarom achter onze conclusie staan:
Een universeel basisinkomen is voor Nederland geen realistisch, verantwoord of wenselijk beleid.
Wie zegt dat dit “zonder meer kan”, heeft ofwel de cijfers niet gelezen, ofwel besloten het risico willens en wetens te negeren.
© WijEisenOnsLandTerug.nl